“Bu yalnızca bir afiş değil, bir milletin verdiği önemli mücadelenin ve ardından kurulan yeni Cumhuriyet yönetiminin, yaşanan sürecin bir özeti”
1933 yılında Cumhuriyet’in onuncu yıl dönümü kutlamalarında çekilen bir fotoğrafın arka planındaki hikaye ve bilinmeyen detaylar, Dr. Ahmet Mehmetefendioğlu tarafından yeni yayımlanan bir kitap üzerinden kaleme alındı.
Uşak Kent Tarihi Müzesi’nde fotoğraftan yapılan rölyef
CUMHURİYETİN ÖZETİ GİBİ BİR FOTOĞRAF
Son yirmi beş yıldır hafızalarımızda yer eden, her 29 Ekim’de basında, sosyal medyada, bilimsel etkinliklerde ve afişlerde karşımıza çıkan, tanıdık ve sıcak bir his uyandıran bir fotoğraf mevcut.
Bu fotoğraftaki kişiler sanki akrabalarımız kadar tanıdık ve yaşadığımız yerlerde, köylerimizde ya da mahallelerimizde çekilmiş gibi bize yakın geliyor.
Cumhuriyet’in 10. yılı etkinlikleri sırasında çekilen bu görüntü, kazanılan büyük zaferin gururunu ve geleceğe dair umutları simgeliyordu: “Cumhuriyeti Biz Böyle Kazandık”.
Böylesine derin anlam taşıyan bu fotoğraf nedeniyle birçok şehir ve belediye, bu görüntünün kendi bölgelerinde çekildiğini belirten notlarla birlikte afişler ve takvimler basıp dağıtmaya başladı. Benim belirleyebildiğim on şehir ve ilçe bu fotoğrafın kendi topraklarında çekildiğini iddia ederek sahipleniyorlar.
Uşak Kent Tarihi Müzesi’nde bulunan fotoğrafın orijinali
FOTOĞRAF NEREDE ÇEKİLDİ?
Peki, bu fotoğraf nerede çekilmişti? Bu konuda ilk bilgileri Gazeteci Gülse Birsel’in yazısından öğreniyoruz:
“Cumhuriyeti biz böyle kazandık’ başlıklı, Kurtuluş Savaşı’nın sembollerinden biri haline gelmiş bu ünlü fotoğrafı biliyorsunuz. Bu fotoğraf 1933 yılında Uşak’ta çekilmiş. O yoksul ama Cumhuriyet’i gururla kutlayan şehir Uşak… Yani babamın memleketi.”
‘Onun babası, yani dedem İstiklal Savaşı’nda dört madalya almış Asım Bey. O zaman Kurtuluş Savaşı’nda mücadele edenlere sıkça dendiği gibi lakabı ‘Mücahit Asım’. ‘Cihat’ kelimesinin şimdi Ortadoğu’da olduğu gibi üzerine bomba bağlayarak masum insanların arasında patlatmak için kullanılmadığı yıllardı; o yıllar vatanın bağımsızlığı için cesurca savaşmayı ifade ediyordu.’
‘Dedemin 33 kurşun deliği olan pelerini var; ilginç bir savaş anısı olarak sonradan Tarih Kurumu’na bağışlandı.’
‘Fotoğrafın ilginç hikayesine gelecek olursak; 1933 yılının Cumhuriyet Bayramı’nda Uşak’ın ilk fotoğrafçısı Hüsnü Kazım Özler tarafından çekiliyor. Babamın deyimiyle ‘Foto Kazım’.’
‘Fotoğrafta gördüğünüz siyah ceketli, kravatlı adam babamın kuzeni! Dedemin eşinin (yani babaannemin) dayısının oğlu Kamil Kabalak. O dönem Uşak Kütahya’ya bağlı bir ilçeydi ve Kamil Bey de o ilçenin belediye başkanıydı.’
‘1990’ların başında babam evde bu fotoğrafı buluyor! Resimdeki kuzeni Kamil Kabalak’ın oğlu Hasan Kabalak’a Ankara’ya gönderiyor. Onlar da Genelkurmay Başkanlığı’nın arşivine yolluyorlar. Ancak arşive yanlışlıkla Ankara’da 1929’da çekilmiş diye kaydediliyor.’
‘2007 yılında ise fotoğraftaki Kamil Kabalak’ın yeğeni Tuğgeneral Zeki Güngör, dayısının bulunduğu resmi askeri bir tesiste ‘Ankara–1929′ yazısıyla görüyor. Düzeltme talebiyle dava açıyor. Sonuçta fotoğrafın Uşak’ta çekildiği tespit ediliyor.’
Bu fotoğrafın Uşak’ta çekildiğine dair önemli bir kanıt da 1936 yılında yayımlanan bu kitaptır.
Fotoğraf Gülse Birsel’in babası Avukat Gültekin Şener tarafından aile arşivinde bulunmuş ve tarihi değeri olduğuna inanılarak tanıdıkları askeri hakim Tuğgeneral Zeki Güngör aracılığıyla Genelkurmay Başkanlığı’na verilmiştir; ancak “Polatlı 1929” notunun yanlışlıkla yazılması sonucu sonrasında bu fotoğraf hızla yayılmıştır; nerede ve ne zaman olduğu bilgisi her seferinde yanlış yazılmıştır ki bu durum da görüntüdeki kişiler hakkında tartışmalara yol açmıştır.
FOTOĞRAFIN NEREDE ÇEKİLDİĞİ MAHKEMEYE TAŞINIYOR
Zeki Güngör, bu yanlışlığı düzeltmek için ilk adımı atan kişi oldu. Bazı askeri birliklerde bu resmi gören Güngör, “Polatlı 1929” yazısını gördükten sonra davayı açarak fotonun Uşak’ta çekildiğini tescil ettirdi; sonuç olarak resmin Cumhuriyet’in onuncu yılı etkinliklerinde Hamza Kazım Özer tarafından kayıt altına alındığı kanıtlandı.
Tüm bunları ve daha fazlasını geçen yıl Uşak Belediyesi Kültür yayınlarından çıkan Cengiz Doğan imzalı Bir Fotoğrafın Hikayesi, Cumhuriyeti Biz Böyle Kazandık adlı çok değerli kitabından öğreniyoruz.
Fotoğraf ile ilgili açılan davaya ait dilekçe
Tüm hikayesinin anlatıldığı kitap
“BU FOTOĞRAFIN HİKAYESİNİN YAZILMASI GEREKİYORDU”
Bana ulaştıktan sonra büyük bir heyecanla okuyup yeni bilgiler edindiğim kitabın yazarı sevgili Cengiz Doğan’a ulaşarak Odatv okurları için bazı sorular yönelttim. Bu eseri neden kaleme alma gereksinimi duyduğunu sorduğumda şu yanıtı verdi:
“Osmanlı Devleti’nin son döneminde yoğun savaş süreçlerinden geçen ulusumuz, 1919-1922 yılları arasında Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde zorlu mücadelelerle dolu Kurtuluş Savaşı vermiştir. O dönemde Uşak; Ege bölgesinin küçük bir ilçesidir. Kurtuluş Savaşı’nın en karanlık işgal günlerini görmüş ve en çetin çarpışmalara sahne olmuştur. Yokluk içinde bile savaşa katkıda bulunmaya çalışan Anadolu insanı ile cepheye top mermisi taşıyan Anadolu kadınları düşmanla göğüs göğüse çarpışarak kazandıkları zaferi Cumhuriyet ile taçlandırmışlardır.”
>>>>>>
”
“‘
…
‘…
…
…
…
‘…
‘…
”…” …” … .”… .”….”..”. .”. . .
……… …..
………….
………
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
‘
‘
.’
.”
…”””.,
…
…
.
,.
,
,.
.,.
,.
‘,.
‘,
,
,.
,
,
..
‘…
‘…
…
…
..’
‘…
…’
…
…’
….
….
….
…..
……
……”
“…”.”
“…”
“…”
“…”.”
“.”
“..”
“.”
‘”‘
‘
‘
‘
”
”
”
‘”‘
‘”
‘”
‘”‘
.'”‘..’.
“‘………’
“‘………….’.
“‘……………..’
“‘……………..’
“””””…
“””””””””..
“””””””””””
“””””””””””””””’….””””””””’…
“”””
”’
”’
”
”.’
.’..’..
‘.’.
.’.’
.’..’.
”’
”’
”’
”’
”’
”’
”’
”’
”’
”’…”.
.”.”.”
.”.”.”
.”.”.”
“””
“”””
”’
“”””
“”””””””.
“`
“`